Simone de Beauvoir (1908 - 1986)

Photo Credit: Pierre Boulat/ Agentur Focus

 

Leestijd: 5 minuten

 

'There is only one good. And that is to act according to the dictates of one's conscience'. Een van de vele trefzekere uitspraken van Simone de Beauvoir; een vooruitstrevend intellectueel, filosoof, feminist, lerares, anti-kapitalist, vrijdenker en levenslang partner van Jean Paul Sartre. Ze had een authentieke kijk op het leven, op religie, op het kapitalisme, op het individualisme versus solidariteit en bovenal op de positie van de vrouw........

 

In haar boek 'de bloei van het leven' schrijft ze al in haar voorwoord: 'ik stel niets bij voorbaat vast, ik ga alleen maar uit van de gedachte dat elke waarheid zowel interessant als nuttig is. Samen met Jean Paul Sartre was ze immuun voor de lieden uit de bovenlaag van de maatschappij, die ze, hulpeloze gevangenen vond van hun eigen rijkdom en snobisme. Over hen schreef ze ook dat juist zij de werkelijke buitenstaanders waren: 'hun stijf deftige verkwistingen verborgen een jammerlijke leegte. Waarbij ze opmerkte dat mensen bij wier hun kinderjaren vergiftigd waren door trauma,  vaak alleen maar in staat waren van concrete bevrediging te genieten: geld, roem, eer, macht en respect. Hele beste uitspraken voor een vrouw uit die tijd: 'Als mij roem en eer beloofd zou zijn ten koste van het geluk, zou ik die hebben geweigerd en van de hand gewezen, dat kwam niet alleen door dat bruisende gevoel in mijn hart, maar ook door het besef dat daarin de waarheid van mijn bestaan lag. En meer dan naar iets anders verlangde ik er naar die waarheid te grijpen'.

 

Ze was altijd op zoek naar kennis en zelfexpressie, had een verfijnd gevoel voor zelfreflectie en gebruikte haar openheid van geest om te her-ontdekken en te her-waarderen. Over haar intieme relatie met Jean Paul Sartre schreef ze: dat hij haar had aangespoord haar ogen te openen voor de vele heerlijkheden van het leven. 'We zagen onszelf als volmaakt onafhankelijk', en werden gedreven door één en hetzelfde doel: zoveel mogelijk te leren kennen en daarvan getuigenis af te leggen. Soms betekende dit dat ze verschillende wegen moesten volgen, zonder ook maar één van hun ontdekkingen voor de ander verborgen te houden. 'We rekenden erop dat we dingen zouden beleven, maar geen dingen die je kon kopen voor geld of een grote mond: een vrijheid die ze een onuitputtelijke bron van ontdekkingen noemde. Om hun werkelijke ambities te verwezenlijken, verlieten ze zich niet op fortuin of geluk, maar op hen zelf; omdat het heil verwachten van een ander de meest zekere weg was naar de ondergang. Ze waren er diep van overtuigt dat iedereen zijn eigen heil bewerken moest. We stelden ons vertrouwen in de wereld en in onszelf en we verzetten ons tegen de maatschappij zoals die toen was ingericht. In die vijandschap school geen bitterheid: de mens moest hervormd worden en dat zou gedeeltelijk ons werk worden. Wij zagen geen andere mogelijkheid aan deze verandering bij te dragen dan door boeken te schrijven: door het overbrengen van het leven in het woord.

 

Als lerares filosofie leerde ze haar studenten, bij het bespreken van 'het gezin' dat de vrouw niet uitsluitend bedoeld was om kinderen ter wereld te brengen. Voor één van haar boeken onderzoekt ze dan ook de feiten en mythen over 'de vrouw' en constateert dat de vrouw wordt aangemoedigd om te kiezen voor een passieve levensvorm: 'je wordt niet als vrouw geboren, je wordt tot vrouw gemaakt. Over mannen schreef ze daartegenover: 'mannen worden gedefinieerd als een mens, en de vrouw als een vrouw, wanneer ze zich als een mens gedraagt, wordt gezegd dat ze de man imiteert', of meer in termen van deze tijd: wordt ze daarover bekritiseerd.

 

Over hun leefstijl schreef ze: 'wij waren niet alleen, zoals alle brave burgers, gevrijwaard voor, en beschermd tegen gebrek, maar wij hadden geen gezin, geen kinderen, en geen verantwoordelijkheden. Wij hoefden geen enkele stand op te houden: wat we verdienden, gaven we weer uit, naar hoe het ons goeddacht. We hadden ieder op onze eigen manier een droom voortgezet, ik wilde nog steeds dat mijn leven een mooie geschiedenis was die waar zou worden naarmate ik die verder vertelde, en naarmate ik verder vertelde verfraaide ik die steeds meer. Maar in principe leefden wij allemaal een onecht leven, waarvan vrede de inhoud vormde. Tot dan toe had mijn enige - individualistische -  zorg eruit bestaan mijn eigen leven rijker te maken en te leren hoe ik daaraan in woorden uitting moest geven. En toen ineens barstte de geschiedenis over mij heen (WW II); met iedere zin en zenuw gebonden aan iedereen. Alle ideëen en begrippen waren totaal ondersteboven gekeerd en zelfs het geluk was van alle belang ontdaan. 

 

Voor mij was geluk eerst en vooral een bevoorrecht middel om de wereld te begrijpen: door de oorlog moest ze haar bindingen met de wereld, waarvan ze het gezicht niet kende, opnieuw ontdekken, omdat de vrede definitief was verloren. 'De mengeling van bravour en lafheid, kleinzieligheid en paniek, die wij als het ware in de lucht voelden hangen, was er de oorzaak van dat wij ons niet op ons gemak voelden. Je voelt nog niet dat het werkelijk oorlog is: iedereen wacht af, maar op wat? 'De kleinste ruzie wordt meteen een nationaal geschil en overal merk je dat gevoel van vijandschap'. 'Het was een oneindige aanslag op je hart en op je zenuwen'. 'De oorlog was al met al óók een aanvaardbaar middel om een eind te maken aan een aantal smeerlapperijen.

 

''We roeiden met de riemen die we hadden, dat was één van de goede zijden van die tijd; een massa aan conventies, schroom en overbodige franje werden overboord gezet; de behoeften terug gebracht tot hun ware proporties en dat beviel mij, ik voelde mij ook plezierig bij deze nieuwe 'quasi gelijkheid'. Tot het uitbreken van de oorlog had ik als vanzelf mijn weg gevolgd: ik leerde de wereld kennen en ik bouwde aan een gelukkig bestaan. Mijn moraal kwam overeen met wat ik deed; dat was een mooie tijd. Mijn ervaring was beperkt, maar ik stemde er met hart en ziel mee in, ik dacht er niet aan ook maar iets in twijfel te trekken. De oorlog maakte dat ik aan het individualisme wist te ontsnappen. Mijn houding evolueerde van koppig individualist naar groothartig en solidair; voortaan zou ik boven mijn beperkte persoonlijke leven uitvliegen en in de collectieve hemel zweven. En... om te eindigen met één van haar meest bekende quotes: 'verander vandaag je leven, gok niet op de toekomst, handel nu, zonder uitstel', aldus mevrouw de Beauvoir. Simone de Beauvoir overleed op 14 april 1986 in Parijs. 

Write a comment

Comments: 0